Trong bối cảnh nền kinh tế phát triển không ngừng và lực lượng lao động ngày càng được chú trọng về quyền lợi và chính sách phúc lợi, đóng nộp bảo hiểm xã hội (BHXH) không chỉ là một cơ chế an sinh quan trọng mà còn là nghĩa vụ pháp lý bắt buộc đối với người sử dụng lao động cũng như là quyền lợi thiết yếu của người lao động.
1. Tìm hiểu về Bảo hiểm xã hội là gì và vai trò của nó trong mối quan hệ lao động?
Bảo hiểm xã hội là một trong những chính sách trụ cột của hệ thống an sinh xã hội do Nhà nước tổ chức, mang tính chất bắt buộc hoặc tự nguyện, với mục đích chính là bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập cho người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thai sản, hết tuổi lao động hoặc tử vong, từ đó giúp ổn định đời sống, góp phần bảo đảm công bằng xã hội.
Trong mối quan hệ lao động, BHXH đóng vai trò như một “tấm lưới an toàn” giúp người lao động yên tâm cống hiến lâu dài và giúp doanh nghiệp giữ chân nhân tài, nâng cao hình ảnh cũng như uy tín trong mắt người lao động và các đối tác xã hội.
2. Đối tượng bắt buộc phải tham gia bảo hiểm xã hội theo quy định hiện hành
Theo quy định tại Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014, sửa đổi bổ sung bởi các văn bản pháp luật liên quan, người lao động làm việc theo hợp đồng lao động từ đủ một tháng trở lên, bao gồm hợp đồng không xác định thời hạn, hợp đồng xác định thời hạn và hợp đồng theo mùa vụ hoặc theo công việc nhất định có thời hạn từ đủ một tháng đến dưới 12 tháng, đều bắt buộc phải tham gia bảo hiểm xã hội.
Ngoài ra, người quản lý doanh nghiệp có hưởng lương, cán bộ, công chức, viên chức, công nhân quốc phòng, người làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, cũng thuộc diện bắt buộc tham gia BHXH. Song song đó, người sử dụng lao động – bao gồm các tổ chức, doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh cá thể, cá nhân có thuê mướn lao động – có trách nhiệm tham gia BHXH cho người lao động và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đóng nộp theo tỷ lệ được quy định bởi cơ quan có thẩm quyền.
3. Mức đóng và tỷ lệ đóng bảo hiểm xã hội áp dụng từ năm 2025
Căn cứ theo hướng dẫn của Bảo hiểm xã hội Việt Nam và các văn bản hướng dẫn hiện hành, từ năm 2025, tổng tỷ lệ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc mà cả người lao động và người sử dụng lao động phải thực hiện được xác định như sau:
- Người lao động đóng 8% mức tiền lương tháng vào quỹ hưu trí và tử tuất.
- Người sử dụng lao động đóng 17,5%, bao gồm: 3% vào quỹ ốm đau, thai sản; 14% vào quỹ hưu trí và tử tuất; 0,5% vào quỹ tai nạn lao động – bệnh nghề nghiệp.
Như vậy, tổng mức đóng BHXH hàng tháng là 25,5% trên cơ sở tiền lương tháng làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội, trong đó 8% do người lao động tự chi trả và 17,5% do người sử dụng lao động đóng thay. Mức tiền lương làm căn cứ đóng BHXH được xác định theo mức lương ghi trong hợp đồng lao động, nhưng không thấp hơn mức lương tối thiểu vùng và không vượt quá 20 lần mức lương cơ sở do Chính phủ quy định.
4. Thời điểm bắt buộc tham gia và phương thức đóng nộp bảo hiểm xã hội
Việc tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc được thực hiện ngay từ tháng đầu tiên người lao động bắt đầu làm việc và ký kết hợp đồng lao động từ đủ 1 tháng trở lên. Trách nhiệm đóng BHXH thuộc về người sử dụng lao động, thực hiện thông qua hình thức trích nộp hàng tháng qua hệ thống ngân hàng hoặc Kho bạc Nhà nước vào tài khoản của cơ quan bảo hiểm xã hội.
Phương thức đóng phổ biến nhất hiện nay là đóng hàng tháng. Tuy nhiên, trong một số trường hợp đặc biệt như đơn vị sử dụng lao động có quy mô nhỏ, gặp khó khăn về tài chính, có thể được lựa chọn đóng theo quý hoặc theo chu kỳ 6 tháng sau khi được cơ quan BHXH đồng ý bằng văn bản.
5. Hậu quả pháp lý khi doanh nghiệp không đóng hoặc trốn đóng BHXH
Việc không đóng, đóng không đúng, đóng không đủ hoặc trốn đóng BHXH cho người lao động là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng, có thể dẫn đến những hậu quả pháp lý nặng nề cho doanh nghiệp. Theo quy định tại Nghị định số 12/2022/NĐ-CP, người sử dụng lao động có thể bị xử phạt vi phạm hành chính với mức tiền phạt từ 50 triệu đồng đến 75 triệu đồng, tùy theo mức độ và thời gian vi phạm.
Đặc biệt, nếu hành vi trốn đóng BHXH có tính chất có hệ thống, gây hậu quả nghiêm trọng, cản trở quyền lợi hợp pháp của người lao động, doanh nghiệp có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi bổ sung năm 2017), với mức hình phạt lên đến 3 năm tù hoặc phạt tiền đến 1 tỷ đồng.
Việc hiểu rõ và thực hiện đúng các quy định về việc đóng nộp bảo hiểm xã hội không chỉ giúp người lao động nắm rõ về quyền lợi của mình mà còn doanh nghiệp tránh được những rủi ro pháp lý liên quan, tạo sự an tâm cho người lao động trong quá trình công tác tại đơn vị của mình.
Xem thêm:
>>> Thủ tục đăng ký bảo hiểm xã hội dành cho doanh nghiệp
>>> Phần mềm quản lý Nhân sự - Tiền lương - BHXH BRAVO
