Đối với các công ty sản xuất, việc tính giá thành sản phẩm là vô cùng quan trọng, đây cũng được xem là công việc khó khăn nhất của bộ phận kế toán sản xuất. Việc nắm vững các phương pháp tính giá thành sản xuất và sử dụng thành thạo các công cụ hỗ trợ ví dụ như phần mềm tính giá thành sản phẩm sẽ giúp công việc này trở nên đơn giản hơn rất nhiều.
1. Những kiến thức chung cần nắm trước khi tính giá thành sản phẩm
Để nắm được các cách tính giá thành sản phẩm, chúng ta cần hiểu một số khái niệm cơ bản xung quanh.
Giá thành sản phẩm được hiểu là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ các khoản hao phí xét về lao động có liên quan đến toàn bộ khối lượng công tác, sản phẩm, lao vụ đã hoàn thành. Một lưu ý quan trọng đó là trong giá thành sản phẩm chỉ bao gồm chi phí liên quan đến quá trình sản xuất chứ không bao gồm những chi phí phát sinh trong kì kinh doanh của doanh nghiệp.
Khi kế toán làm việc nếu kế toán tính toán chủ quan mà không phản ánh đúng các yếu tố giá trị trong giá thành đều có thể là nguyên nhân dẫn tới việc phá vỡ các quan hệ hàng hóa và tiền tệ. Từ đó gây ra việc không xác định được hiệu quả kinh doanh và không thực hiện được tái sản xuất giản đơn cũng như tái sản xuất mở rộng.
2. Các loại giá thành sản phẩm
Không phải chỉ có 1 loại giá thành sản phẩm, mà mỗi loại lại có những cách tính giá thành sản phẩm khác nhau. Chúng ta cùng tìm hiểu kỹ ngay sau đây.
- Phân loại giá thành sản phẩm theo thời điểm tính và số liệu tính giá thành:
Nếu dựa vào tiêu chí này, chúng ta sẽ có những loại sau:
- Giá thành kế hoạch.
- Giá thành định mức.
- Giá thành thực tế.
- Phân loại theo phạm vi chi phí, thì sẽ có các loại sau:
- Giá thành sản xuất
- Giá thành tiêu thụ
>> Ba loại chi phí chính tạo nên giá thành sản phẩm
3. Những phương pháp tính giá thành sản phẩm
Dưới đây chúng ta sẽ cũng phân tích về đặc điểm, trường hợp sử dụng cũng như một số ưu nhược điểm của các phương pháp tính giá thành sản phẩm. Do có sự khác nhau cơ bản giữa đối tượng kế toán chi phí sản xuất và đối tượng tính giá thành nên chúng ta có sự phân biệt giữa phương pháp kế toán chi phí và phương pháp tính giá thành sản phẩm.
Xét trên những tiêu chí cơ bản thì phương pháp tính giá thành bao gồm:
- Phương pháp trực tiếp
- Phương pháp tính giá thành sản phẩm hệ số
- Phương pháp tỷ lệ (định mức)
- Phương pháp tính giá thành sản phẩm loại trừ sản phẩm phụ
- Phương pháp tính giá thành theo đơn đặt hàng
- Phương pháp tính giá thành sản phẩm phân bước
Dưới đây chúng ta sẽ phân tích kỹ các phương pháp tiêu biểu:
-
Phương pháp giản đơn – trực tiếp:
Đây là phương pháp được áp dụng trong các doanh nghiệp thuộc loại hình sản xuất giản đơn. Họ có số lượng mặt hàng ít sản xuất với khối lượng lớn và chu kì sản xuất ngắn. Các doanh nghiệp tiêu biểu sử dụng phương pháp này là: các nhà máy điện, nước, các doanh nghiệp khai thác (quặng, than , gỗ..). Lưu ý rằng đối tượng kế toán chi phí là từng loại sản phẩm, dịch vụ. Và đối tượng kế toán chi phí trùng với đối tượng hạch toán giá thành.
Mặt khác, phương pháp này cũng được áp dụng cho những doanh nghiệp tuy có quy trình sản xuất phức tạp nhưng sản xuất khối lượng lớn và ít loại sản phẩm cộng thêm mỗi loại sản phẩm được sản xuất trong những phân xưởng riêng biệt…
Với phương pháp tính giá thành sản phẩm này thì có:
Ưu điểm: Phương pháp này dễ hạch toán do số lượng mặt hàng ít nên việc hạch toán thường được tiến hành vào cuối tháng trùng với kì báo cáo giúp các doanh nghiệp dễ dàng đối chiếu, theo dõi.
Nhược điểm: Tuy nhiên với phương pháp này thì chỉ áp dụng được cho doanh nghiệp sản xuất số lượng mặt hàng ít khối lượng lớn hoặc trường hợp doanh nghiệp sản xuất độc quyền một loại sản phẩm. Thế vào đó họ phải có chu kì sản xuất ngắn sản phẩm dở dang (phế liệu thu hồi) ít hoặc không đáng kể.
-
Phương pháp loại trừ sản phẩm phụ:
Phương pháp tính giá thánh sản phẩm này được áp dụng đối với những doanh nghiệp mà trong cùng một quá trình sản xuất, bên cạnh sản phẩm chính thì họ còn thu được sản phẩm phụ. Vì thế mà để tính giá trị sản phẩm chính kế toán phải loại trừ giá trị sản phẩm phụ ra khỏi tổng chi phí sản xuất sản phẩm.
Cách để xác định giá trị sản phẩm phụ có thể là xác định theo giá có thể sử dụng được, giá ước tính, giá kế hoạch, giá nguyên liệu ban đầu… và 1 số cách khác.
Ưu điểm: Với phương pháp này thì việc hạch toán thường được tiến hành vào cuối tháng trùng với kì báo cáo nên dễ dàng đối chiếu, theo dõi. Đây là điều vô cùng thuận lợi.
Nhược điểm: Đây là phương pháp đòi hỏi doanh nghiệp cần đầu tư máy móc thêm để sản xuất sản phẩm phụ. Vì thế mà khó khăn trong việc phân định rạch ròi chi phí dành cho sản phẩm phụ và sản phẩm chính.
Với những phương pháp tính giá thành sản phẩm khác cũng tương tự sẽ phù hợp với một số doanh nghiệp nhất định và có ưu nhược điểm riêng để mỗi đơn vị cân nhắc lựa chọn. Hi vọng, bài viết trên sẽ cho bạn đọc một cái nhìn tổng quan về khái niệm, cách tính giá thành sản phẩm, nhằm phục vụ tốt nhất cho công việc kế toán giá thành.
Xem thêm: Các phương pháp tính giá thành sản phẩm theo thông tư 200
